Van samenwerking naar vertrouwenscrisis: hoe lokale omroep RTV Lansingerland in zwaar weer belandde

Lansingerland - Bestuurlijke onrust, vertrekkende vrijwilligers, een opgestapte voorzitter en een gemeente die ingrijpt. Wat begon als de voorbereiding op de landelijke vorming van een gezamenlijke streekomroep voor Zoetermeer en Lansingerland, is in korte tijd uitgegroeid tot een diep conflict binnen RTV Lansingerland. Terwijl bestuur, directie en vrijwilligers het erover eens zijn dat samenwerking noodzakelijk is, verschillen zij fundamenteel van mening over de manier waarop die tot stand moet komen. Inmiddels heeft de gemeente de subsidie tijdelijk opgeschort, is voorzitter Jan Pieter Blonk afgetreden en buigt ook de gemeenteraad zich over de toekomst van de lokale publieke omroep.

De aanleiding voor de veranderingen ligt buiten Lansingerland. Het Rijk wil het versnipperde landschap van honderden lokale omroepen vervangen door ongeveer tachtig professionele streekomroepen. Door samen te werken moeten omroepen beter in staat zijn onafhankelijke journalistiek te bedrijven, terwijl ondersteunende taken gezamenlijk worden georganiseerd. Voor Lansingerland en Zoetermeer betekende dit dat RTV Lansingerland en ZFM samen de nieuwe Streekomroep Zoetermeer-Lansingerland gaan vormen. Volgens directeur Yoran Kipping, is de vorming van de streekomroep geen lokale keuze, maar een landelijke ontwikkeling. “RTV Lansingerland verdwijnt niet, maar wordt een bouwsteen van de nieuwe organisatie.” Volgens hem blijft er een zelfstandige Lansingerlandse editie bestaan met eigen programmering.

Professionalisering zorgt voor spanningen

De eerste spanningen ontstonden toen de organisatie zich ging voorbereiden op die nieuwe situatie. Volgens Yoran moest de omroep in korte tijd professionaliseren nadat duidelijk werd dat financiering beschikbaar kwam voor de nieuwe streekomroep. Er werden organisatorische veranderingen doorgevoerd en taken opnieuw verdeeld. Een belangrijk moment vormde de wijziging van de functie van hoofdredacteur Patrick. Volgens Yoran was dat onderdeel van een noodzakelijke professionaliseringsslag. Patrick zou een andere rol binnen de organisatie krijgen, terwijl een nieuwe journalistieke structuur werd opgebouwd. Volgens Patrick en meerdere vrijwilligers ligt juist daar het begin van de vertrouwensbreuk. Zij stellen dat belangrijke besluiten zonder voldoende overleg werden genomen en dat onduidelijk bleef op basis van welke bevoegdheden die besluiten werden genomen. Volgens hen ontstonden daardoor steeds meer vragen over de manier waarop de overgang naar de streekomroep werd georganiseerd. Yoran erkent dat de veranderingen spanningen hebben veroorzaakt. Volgens hem hadden vrijwilligers op onderdelen eerder en beter meegenomen kunnen worden. Tegelijkertijd zegt hij dat het bestuur keuzes moest maken om de continuïteit, journalistieke kwaliteit en de toekomstige erkenning als streekomroep veilig te stellen. “We moesten in korte tijd professionaliseren nadat duidelijk werd dat er financiering beschikbaar kwam. Achteraf gezien hadden we de vrijwilligers beter moeten meenemen.”

Vrijwilligers trekken aan de bel

De onrust bleef niet beperkt tot de redactie. Begin mei stuurden 27 vrijwilligers gezamenlijk een brief aan het bestuur waarin zij hun zorgen uitspraken over de gang van zaken. Zij schreven dat zij de vorming van een streekomroep ondersteunen, maar dat zij zich onvoldoende meegenomen voelden in de veranderingen. Ook vroegen zij om meer openheid, duidelijkheid over de koers van de organisatie en een inhoudelijk gesprek. In de weken daarna volgden meerdere brieven van individuele vrijwilligers. Daarin keren steeds dezelfde thema’s terug: gebrek aan communicatie, onduidelijkheid over besluitvorming, zorgen over de positie van vrijwilligers en vrees dat de lokale identiteit van RTV Lansingerland onder druk komt te staan. Opvallend is dat vrijwel alle vrijwilligers expliciet aangeven niet tegen de vorming van een streekomroep te zijn. Hun kritiek richt zich vooral op de manier waarop de overgang volgens hen wordt uitgevoerd. Patrick en Marc benadrukken dat de vrijwilligers zich niet verzetten tegen de streekomroep zelf. “Wij zijn vóór de streekomroep,” zeggen zij. “Maar samenwerking moet wel plaatsvinden op basis van gelijkwaardigheid en wederzijds overleg.”

Twee totaal verschillende lezingen

Waar de vrijwilligers spreken van een vertrouwenscrisis, schetst Yoran een ander beeld. Volgens hem is het conflict in de kern ontstaan door een arbeidsconflict dat zich vervolgens heeft uitgebreid binnen de organisatie. Hij erkent dat de communicatie met vrijwilligers beter had gekund, maar stelt dat het bestuur tegelijkertijd moeilijke beslissingen moest nemen om de continuïteit van de omroep te waarborgen. Ook weerspreekt hij dat RTV Lansingerland wordt uitgehold of ondergeschikt wordt gemaakt aan Zoetermeer. Volgens Kipping blijft de lokale nieuwsvoorziening voor Lansingerland behouden, terwijl ondersteunende taken zoals techniek, bedrijfsvoering en eindredactie gezamenlijk worden georganiseerd. Vrijwilligers blijven volgens hem een onmisbare rol spelen binnen de toekomstige streekomroep. Vrijwilligers en voormalige medewerkers kijken daar anders tegenaan. Zij spreken juist hun zorgen uit over de zeggenschap binnen de organisatie. Volgens hen is de invloed van RTV Lansingerland op onderdelen als websitebeheer, e-mailvoorzieningen en digitale systemen de afgelopen maanden steeds kleiner geworden. Daarnaast plaatsen zij vraagtekens bij de formele besluitvorming en de positie van de directie binnen de bestaande organisatiestructuur. Dat verschil van inzicht leidde ertoe dat beide partijen elkaar steeds vaker publiekelijk tegenspraken. Waar het bestuur spreekt over noodzakelijke professionalisering, spreken vrijwilligers over een verlies aan vertrouwen en onvoldoende inspraak.

Gemeente zet subsidie stop

Terwijl de spanningen binnen de omroep verder opliepen, kwam ook de gemeente steeds nadrukkelijker in beeld. RTV Lansingerland is tot en met 31 december 2027 de door de gemeenteraad aangewezen lokale publieke omroep en ontvangt daarvoor subsidie van de gemeente. Toen signalen binnenkwamen dat de continuïteit van de lokale nieuwsvoorziening onder druk stond, besloot het college in te grijpen. Na gesprekken met zowel het bestuur als vrijwilligers en medewerkers maakte het college bekend de betaling van de subsidie voor het derde kwartaal tijdelijk op te schorten. Volgens wethouder Titia Cnossen is dat nadrukkelijk géén strafmaatregel, maar een instrument om duidelijkheid te krijgen over de continuïteit van de lokale omroep. “Wij hebben als gemeente een zorgplicht voor de lokale publieke mediavoorziening,” lichtte de wethouder toe. “De subsidie is gekoppeld aan voorwaarden, waaronder het verzorgen van radio- en televisieprogrammering. Juist die continuïteit staat momenteel onder druk.” De opschorting geldt maximaal dertien weken. In die periode voert de gemeente gesprekken met het bestuur van RTV Lansingerland en worden concrete afspraken gemaakt over het herstel van de radio-, televisie- en onlinevoorziening. Mocht blijken dat de continuïteit weer voldoende is gewaarborgd, dan wordt de subsidie alsnog uitgekeerd. Tegelijkertijd benadrukte het college dat de situatie juridisch complex is. Daarom is extern juridisch advies ingewonnen over onder meer de bestuurlijke verhoudingen en de rol van de gemeente. Na het zomerreces wordt de gemeenteraad opnieuw geïnformeerd.

Politieke zorgen

Tijdens het vragenhalfuur van de gemeenteraad vroegen VVD, CDA en Leefbaar 3B aandacht voor de gevolgen van de ontstane situatie. Namens de drie fracties stelde Marloes Draak (VVD) dat niet alleen de bestuurlijke onrust zorgen baart, maar vooral de vraag hoe de gemeente haar wettelijke zorgplicht voor de lokale publieke omroep kan blijven waarmaken. De fracties wilden weten op basis van welke objectieve criteria het college beoordeelt of de situatie verbetert en welke stappen worden gezet als dat niet gebeurt. Ook vroegen zij of de tijdelijke subsidieopschorting de problemen niet juist verder zou kunnen vergroten en hoe wordt voorkomen dat deze maatregel invloed heeft op het toekomstige gelijke speelveld rond de aanwijzing van de streekomroep. Volgens wethouder Cnossen is daarvan geen sprake. De gemeente verwacht niet dat de tijdelijke opschorting de continuïteit direct in gevaar brengt, mede omdat RTV Lansingerland over financiële reserves beschikt. Wel maakte zij duidelijk dat het uiteindelijke doel niet is om een partij te kiezen, maar om ervoor te zorgen dat inwoners van Lansingerland kunnen blijven rekenen op een goed functionerende lokale publieke omroep.

Oproep tot ontvlechting

Tijdens dezelfde vergadering sprak ook vrijwilliger en programmamaker Joost Smits de gemeenteraad toe met een concreet voorstel. Hij pleitte voor een tijdelijke ontvlechting van bestuur en werkorganisatie. Volgens hem zou het bestuur zich kunnen richten op de vorming van de streekomroep, terwijl de vrijwilligers de ruimte krijgen om zelfstandig radio, televisie en online nieuws voor Lansingerland te blijven verzorgen. Op die manier zou volgens hem de lokale nieuwsvoorziening overeind kunnen blijven, terwijl ondertussen aan een structurele oplossing wordt gewerkt. Volgens Smits gaat het de vrijwilligers niet om macht of zeggenschap, maar om de mogelijkheid hun werk voor de inwoners van Lansingerland te blijven doen. Smits benadrukte dat de vrijwilligers geen machtsstrijd voeren. “Wij vragen niet om macht. Wij vragen om ruimte om ons werk voor de inwoners van Lansingerland te kunnen blijven doen.”

Voorzitter stapt op

Midden in alle ontwikkelingen volgde opnieuw een belangrijke wending. Voorzitter Jan Pieter Blonk maakte bekend zijn functie neer te leggen. Daarmee trad hij ook terug uit de besturen van ZFM Zoetermeer en de streekomroep in oprichting. In zijn verklaring schrijft Blonk dat hij de afgelopen periode een arbeidsconflict heeft zien uitgroeien tot een bestuurlijke crisis. Volgens hem is sprake van beschadigde onderlinge verhoudingen en een situatie die voor hem niet langer werkbaar is. Tegelijkertijd spreekt hij zijn vertrouwen uit in de vorming van de streekomroep en bedankt hij bestuur, directie en vrijwilligers voor hun inzet. Het bestuur van RTV Lansingerland noemt zijn vertrek betreurenswaardig en laat weten de werkzaamheden voorlopig onder te brengen bij bestuurslid Wim Kampers. Daarbij benadrukt het bestuur te willen blijven werken aan herstel van rust, vertrouwen en samenwerking.

Hoe nu verder?

Hoewel de standpunten van bestuur en vrijwilligers op veel punten uiteenlopen, valt één overeenkomst op. Vrijwel niemand stelt de komst van de streekomroep ter discussie. Zowel bestuur, directie als vrijwilligers erkennen dat samenwerking noodzakelijk is om de lokale journalistiek toekomstbestendig te maken. Het verschil zit vooral in de manier waarop die samenwerking vorm moet krijgen. Waar het bestuur spreekt over noodzakelijke professionalisering en bestuurlijke verantwoordelijkheid, vragen vrijwilligers vooral om transparantie, gelijkwaardigheid en herstel van vertrouwen. Voor de gemeente ligt de nadruk ondertussen op een andere vraag: kan RTV Lansingerland de komende anderhalf jaar blijven voldoen aan haar publieke taak? Deze vraag staat de komende tijd centraal staan in de gesprekken tussen gemeente, bestuur en betrokkenen. Voor inwoners van Lansingerland staat uiteindelijk één belang voorop: een sterke, onafhankelijke en goed functionerende lokale omroep die hen blijft informeren over alles wat er in de gemeente gebeurt. Of het lukt om het vertrouwen tussen bestuur en vrijwilligers te herstellen voordat de nieuwe streekomroep in 2028 van start gaat, zal de komende maanden moeten blijken.