Druk stroomnet: netcongestie zet groei Lansingerland op slot

Lansingerland – De energietransitie is in volle gang. Huizen worden aardgasvrij, elektrische auto’s rukken op en bedrijven verduurzamen hun processen. Maar juist die omschakeling zorgt voor een steeds groter probleem: het elektriciteitsnet kan de groeiende vraag niet meer aan. Tijdens een beeldvormende avond kreeg de raad een uitgebreide toelichting op de impact van netcongestie en de gevolgen voor de gemeente.

Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op piekmomenten onvoldoende capaciteit heeft om alle stroom te vervoeren. De vraag naar elektriciteit groeit veel sneller dan het netwerk kan worden uitgebreid. Dat komt onder meer door lange vergunningstrajecten, de bouwtijd van nieuwe hoogspanningsstations, die gemiddeld zeven tot tien jaar bedraagt en een tekort aan technici, materialen en ruimte. Tegelijkertijd neemt de afhankelijkheid van elektriciteit juist sterk toe door de energietransitie. Voor Lansingerland zijn de gevolgen groot. De gemeente kampt met zogenoemde ‘gestapelde congestie’: zowel op het landelijke netwerk van TenneT als op het regionale netwerk van Stedin is sprake van capaciteitsproblemen. Daardoor moeten uitbreidingen op beide netwerken worden afgerond voordat de knelpunten daadwerkelijk verdwijnen. Volgens de huidige planning blijft netcongestie daarom waarschijnlijk tot ongeveer 2035 een bepalende factor voor de ontwikkeling van de gemeente. Dat raakt vrijwel alle ambities van Lansingerland. Niet alleen woningbouw, maar ook bedrijventerreinen, scholen, sportvoorzieningen, cultuur, glastuinbouw, warmtenetten en verduurzamingsprojecten zijn afhankelijk van voldoende netcapaciteit. Zonder extra capaciteit kunnen nieuwe aansluitingen of uitbreidingen vaak niet doorgaan. Ook inwoners die willen verduurzamen of bedrijven die willen uitbreiden kunnen daardoor tegen een wachtlijst aanlopen. Vanaf 1 juli verandert bovendien de manier waarop beschikbare capaciteit wordt verdeeld. Tot nu toe reserveerden netbeheerders nog ruimte voor kleinverbruikers, zoals woningen en het midden- en kleinbedrijf. Vanaf die datum vervalt dat onderscheid en komen klein- en grootverbruikers op dezelfde wachtlijst terecht. Daarbij geldt een maatschappelijk prioriteringskader van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Eerst krijgen projecten die het elektriciteitsnet helpen ontlasten voorrang, gevolgd door veiligheidsvoorzieningen zoals politie en ziekenhuizen. Daarna komen woningbouw en verplicht onderwijs aan bod. Andere ontwikkelingen, zoals bedrijvigheid, laadpalen, sportaccommodaties en veel verduurzamingsprojecten, hebben voorlopig nauwelijks uitzicht op extra capaciteit. Ook financieel kan dat gevolgen hebben voor de gemeente. Projecten zullen vaker aanvullende technische maatregelen nodig hebben om toch uitgevoerd te kunnen worden. Daarnaast kunnen woningbouwprojecten vertraging oplopen, waardoor gronduitgifte en toekomstige belastinginkomsten later binnenkomen. Tegelijk vraagt het begeleiden van initiatiefnemers extra ambtelijke inzet. Er zijn wel mogelijkheden om de impact te beperken. Zo kan slimmer worden omgegaan met de bestaande netcapaciteit, bijvoorbeeld door energieopslag, energy hubs of het delen van aansluitingen. Ook wordt gewerkt aan zogenoemd netbewust bouwen en laden. De gemeente wil de komende periode onderzoeken welke rol zij hierin zelf kan spelen en hoe inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties daarbij ondersteund kunnen worden. Een concreet handelingsperspectief wordt na de zomer verder uitgewerkt. De boodschap aan de raad was helder: netcongestie is geen tijdelijk probleem, maar een structurele uitdaging die de komende jaren grote invloed zal hebben op vrijwel alle ruimtelijke en economische ontwikkelingen in Lansingerland. De vraag is niet óf de gemeente ermee te maken krijgt, maar hoe zij ondanks de beperkte ruimte op het elektriciteitsnet toch zoveel mogelijk plannen kan blijven realiseren.