Raad verdeeld over toekomst miljoenen Eneco-reserve

Lansingerland – Wat moet Lansingerland doen met de resterende tientallen miljoenen euro’s uit de verkoop van de Eneco-aandelen? Over die vraag boog de commissie Algemeen Bestuur zich de afgelopen week naar aanleiding van een evaluatie van het toetsingskader voor de Eneco-reserve. Hoewel de meeste fracties erkennen dat het huidige systeem niet meer werkt zoals oorspronkelijk bedoeld, lopen de ideeën over de toekomstige besteding van de reserve uiteen.

Na de verkoop van de Eneco-aandelen in 2020 ontving de gemeente ruim 137 miljoen euro. Om te voorkomen dat deze eenmalige opbrengst zou opgaan aan reguliere uitgaven, stelde de gemeenteraad in 2021 een toetsingskader vast. De bedoeling was dat investeringen zouden worden beoordeeld op hun maatschappelijke meerwaarde en dat de middelen zouden worden ingezet voor bijzondere, generatie-overstijgende projecten. Uit het door adviesbureau BMC uitgevoerde doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoek blijkt echter dat het toetsingskader in de praktijk niet heeft gewerkt zoals vooraf was bedacht. Het verwachte aantal initiatieven vanuit de raad en de samenleving bleef uit en het toetsingskader werd bovendien niet bij alle besluiten consequent toegepast. Het college legde de commissie vier mogelijke scenario’s voor de toekomst voor. Die variëren van het vasthouden aan uitsluitend iconische projecten tot het toevoegen van de reserve aan de algemene reserve. Zelf spreekt het college een voorkeur uit voor een combinatie van thematische reserveringen en het onderbrengen van de Eneco-gelden in de algemene reserve, waarbij de bestedingen wel zichtbaar en herkenbaar blijven.

Verschillende meningen

Binnen de commissie bleek al snel dat vrijwel iedere fractie de bijzondere status van de Eneco-opbrengst onderschrijft. Wel verschillen de opvattingen over de manier waarop de middelen moeten worden beheerd. PRO Lansingerland kiest voor het toevoegen van de Eneco-reserve aan de algemene reserve. Volgens de fractie blijft de gemeenteraad via het budgetrecht uiteindelijk bepalen waaraan het geld wordt besteed. Daarnaast ziet PRO voordelen in een sterkere financiële positie en meer flexibiliteit. Ook wees de partij erop dat er na zes jaar nog altijd ongeveer 68 miljoen euro beschikbaar is en dat inflatie de waarde van het geld langzaam aantast. De ChristenUnie kiest juist voor investeren in de groei van de gemeente. De fractie vindt dat de oorspronkelijke ambitie van uitsluitend iconische projecten te hoog is gebleken, maar wil de reserve wel apart houden voor kwalitatief hoogwaardige investeringen in onder meer woningbouw, mobiliteit en maatschappelijke voorzieningen. WIJ Lansingerland en D66 spraken hun voorkeur uit voor een thematische reservering. Daarbij stelt de raad vooraf vast voor welke maatschappelijke doelen het geld mag worden gebruikt, bijvoorbeeld op het gebied van onderwijs, bereikbaarheid, sport, duurzaamheid of ontmoetingsplekken. Beide partijen benadrukten dat de discussie niet langer over het instrument moet gaan, maar over wat de gemeente met de miljoenen wil bereiken. Het CDA en Leefbaar 3B zochten nadrukkelijk de middenweg. Beide fracties willen dat de Eneco-gelden administratief onderdeel worden van de algemene reserve, maar wel geoormerkt blijven voor bijzondere investeringen. Volgens het CDA is de Eneco-opbrengst een ‘bruidsschat’ die eerdere generaties hebben opgebouwd en waarvan ook toekomstige generaties moeten profiteren. Leefbaar 3B sprak eveneens de wens uit dat de middelen worden ingezet voor investeringen met een langdurig maatschappelijk rendement. De VVD nam als enige fractie duidelijk afstand van de andere richtingen en hield vast aan de oorspronkelijke gedachte achter de reserve. Volgens de partij moet het geld uitsluitend worden ingezet voor iconische projecten met een langdurig maatschappelijk nut. Volgens Bart van Wanrooy is het toetsingskader niet consequent toegepast en draagt de Eneco-reserve bij aan de financiële weerbaarheid van de gemeente. Wethouder Michiel Muis benadrukte dat de evaluatie vooral laat zien dat het oorspronkelijke proces niet goed heeft gewerkt. Volgens hem sluiten de voorkeursscenario’s van het college elkaar niet uit. Door de Eneco-gelden onder te brengen in de algemene reserve én tegelijkertijd thematisch te reserveren, blijft volgens hem zowel de financiële flexibiliteit als de herkenbaarheid van de oorspronkelijke bestemming behouden. Uiteindelijk is het aan de gemeenteraad om een gezamenlijke koers te bepalen. De uitkomst van die discussie wordt verwerkt in de begroting voor 2027.