Bezoek van Batman

Regio - Eind mei stuurt Martijn Mastenbroek mij een filmpje dat hij heeft gemaakt van een zwart insect. Het diertje inspecteert de wanden van zijn houten tuinhuisje en hangt daarbij vaak stil in de lucht. Martijn praat tijdens het filmen met zijn jonge dochter en heeft al snel een naam bedacht voor het geheimzinnige insect: Batman!

Die naam is goed gekozen, want de lichaamsvorm en kleur van het insect doen denken aan een vleermuis. Het is een muurrouwzwever: een vlieg met de wetenschappelijke naam ‘Anthrax anthrax’. Dat betekent ‘houtskool’ in het Grieks. De naam verwijst naar het diepzwarte voorkomen van deze vliegen. Ik leerde ze kennen toen ik een serie artikelen over ‘Leuke vliegen’ redigeerde van insectenkenner John Smit. Sindsdien zie ik ze jaarlijks wel enkele malen in onze tuin. Ze vallen op door hun uiterlijk en gedrag. Muurrouwzwevers zijn leuke vliegen, maar gezien vanuit menselijk perspectief is hun levenswijze niet heel braaf. Het zijn broedparasieten van metselbijen. In het boek ‘Gasten van bijenhotels’ van Pieter van Breugel staat de levenswijze van muurrouwzwevers uitvoerig beschreven en met foto’s geïllustreerd. Het is niet te geloven wat ‘Batman’ allemaal uitspookt!

Vrouwelijke muurrouwzwevers werpen hun eitjes in holletjes die voor metselbijen aantrekkelijk zijn. Aan het achterlijf hebben ze twee kwastjes waarmee ze fijne zand- en stofdeeltjes opnemen van de grond. Hiermee bekleden ze de eitjes om ze daarna met een soepele beweging van het achterlijf in een holletje te werpen. Vermoedelijk stofferen ze de eitjes om ze te verzwaren en minder plakkerig te maken, zodat ze dieper in de nauwe holletjes kunnen doordringen. De eitjes van de muurrouwzwever komen pas uit als een metselbij de tunnel heeft gevuld met stuifmeel en eitjes. De larve wacht geduldig af tot de bijenlarve helemaal volgroeid is en zich gaat verpoppen. Op het moment dat de volgroeide bijenlarve een stevige cocon maakt voor zichzelf om te verpoppen laat de vliegenlarve zich mee inspinnen in de cocon. Dan zuigt de vliegenlarve de bijenpop leeg en vervelt zelf tot pop. In het volgende voorjaar moet de vliegenpop uit de cocon en door gemetselde wandjes heen zien te komen om de buitenlucht te bereiken. De zeer beweeglijke pop heeft geen kaken, maar wel scherpe stekels aan de kop. Al schrapend baant de pop van de muurrouwzwever zich een weg naar buiten. Eenmaal daar aangekomen kruipt de volwassen vlieg snel uit de pophuid. De vrouwtjes gaan weer op zoek naar aantrekkelijke holletjes en zo zetten ze hun wonderlijke levenswijze voort.