Dutchbat-veteraan Remko de Bruijne opent met collega sportschool en inloophuis voor veteranen

Berkel en Rodenrijs - Remko de Bruijne is een bekende Dutchbat-veteraan. Hij woont in Zoetermeer met zijn partner Susanne en hun drie jongens, Ronan van veertien, Boaz van twaalf en Brent van tien. Vanaf 1 juli is hij eigenaar van Invictus Gym, een sportschool aan de Industrieweg 40 in Rodenrijs en tevens het eerste inloophuis voor veteranen in Nederland.

Het verhaal van Remko is heel bijzonder. Hij is een Dutchbat-veteraan die direct betrokken was bij het debacle in de zomer van 1995 toen tijdens de Joegoslavië-oorlog de zogenoemde ‘safe haven’ – veilige haven – Srebrenica onder de voet werd gelopen door de Serviërs die vervolgens 8.000 mensen hebben vermoord. Remko was toen pas 22 jaar en heeft de meest verschrikkelijke dingen gezien en meegemaakt. Zijn hele leven zal hij ermee bezig blijven, maar gelukkig heeft het hem niet zo getraumatiseerd dat hij niet meer kan functioneren.

C1000
Hij kwam in augustus 1997 bij de C1000 in Zoetermeer zijn partner Susanne tegen. Remko had er overigens nog niet bij stil gestaan dat dit binnenkort 25 jaar geleden is. Samen met Susanne heeft hij drie geweldige zoons, die overigens ook weer militaire aspiraties hebben. Dat zit in het bloed bij de familie De Bruijne die uit Zeeland stamt.

De vader en de opa van Remko zaten ook in het leger of bij de marine. De hang naar actie, avontuur, je grenzen opzoeken; het zit er allemaal in, maar ook de kameraadschap, de vriendschap, de verbinding met je maten.

Met sommige Dutchbat-maten van toen heeft Remko nog dagelijks contact. Heeft ook te maken met zijn zeer actieve rol in de organisatie die al vele jaren bezig is met eerherstel voor Dutchtbat 3, dat na de catastrofe al snel werd neergezet als een club die flink had gefaald.

Onlangs hebben premier Mark Rutte, de minister van Defensie Kajsa Ollongren en ook de legertop ruiterlijk excuses aangeboden voor het feit dat de mensen van Dutchbat 3 destijds onvoldoende nazorg hebben gekregen en dat de opeenvolgende regeringen ook te weinig steun hebben gegeven, toen Dutchbat 3 ten onrechte in de beklaagdenbank werd gezet.

Excuses
Remko de Bruijne stond er van te kijken dat de excuses zo expliciet waren, terwijl ‘sorry zeggen’ in zijn ogen in Nederland altijd heel lastig wordt gevonden. Het ging ook niet vanzelf. Er ging zeven jaar ‘strijd’ en overleg met Defensie aan vooraf.

De ‘strijd’ is nog niet over. Alle Dutchbat-mensen hebben een eenmalige compensatie van 5.000 euro gekregen. En ze hebben nu de erkenning dat zij niet schuldig waren aan de ondergang van de enclave waar rond de 40.000 mensen bij elkaar zaten op een heel kleine oppervlakte, met rondom de militaire overmacht van het leger van de Servische generaal Mladic en nog allerlei andere splinterlegertjes vanuit allerlei uithoeken.

‘Waarheidsvinding’ is ook een belangrijk issue voor Remko de Bruijne en zijn mensen. Minister Joris Voorhoeve van Defensie en zijn collega Hans van Mierlo vroegen kort voor de val van Srebrenica de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk om luchtsteun, toen de Servische overmacht steeds verder opdrong richting de enclave.

Remko en de zijnen vragen zich af of de generaals die de vraag om luchtsteun moesten uitvoeren dat wel echt gedaan hebben. Hij zegt dat in die tijd de militaire top vooral zijn eigen gang ging en dat men feitelijk lak had aan en neerkeek op de politieke leiding.

Clinton
Toen het Nihod in opdracht van het parlement wilde uitzoeken hoe het zat, werkten de inlichtingendiensten van de genoemde landen daar niet aan mee. Toenmalig president Bill Clinton van de VS speelde in 1995 een hoofdrol. Hoe het ook is gegaan: hij greep niet in en liet het gebeuren. In 2023 worden de zogenoemde Clinton-files openbaar. Remko hoopt dat daar iets uit komt. Intussen is Clinton wel betrokken bij de jaarlijkse herdenking van het drama in Srebrenica.

Remko en zijn collega’s vermoeden en denken dat zij, Dutchbat dus en eigenlijk ook Nederland als land, destijds onderdeel zijn geweest en mede-slachtoffer geworden van een groter politiek spel. Het latere Dayton-vredesakkoord – dat in december 1995 is gesloten - waarbij Joegoslavië werd opgedeeld in verschillende landen, stond in de zomer van 1995 al op papier.

De enclaves zouden worden opgeheven waarbij de mensen die er zaten een veilig heenkomen zouden krijgen. Dat is in de meeste enclaves goed gegaan en bij Srebrenica totaal niet. 8.000 mensen vonden de dood en terecht werd er gezegd dat hier sprake was van volkerenmoord in Europa, precies aan halve eeuw na het einde van de Tweede Wereldoorlog.

8.000 mensen vonden dus de dood, maar er zijn ook rond de 30.000 mensen gered en in veiligheid gebracht, onder de meest moeilijke omstandigheden. Maar daar hoor je bijna nooit iemand over. Het gaat altijd over die 8.000 die kansloos werden vermoord door de Serviërs en dat snapt Remko de Bruijne ook wel weer.

Analyses
Uren kun je met deze man over de materie praten. Vlijmscherp is hij in zijn analyses en bewoordingen. En ook heel eerlijk. Probeert geen moment zijn blazoen schoon te praten. Ziet alles heel feitelijk onder ogen, maar wijst dus ook op al die feiten waardoor Dutchbat 3 feitelijk machteloos was.

En hij zet alles in het totaalperspectief. Het bekende filmpje bijvoorbeeld waarbij generaal Mladic overste Karremans – de leider van Dutchbat 3 - uitkaffert. Natuurlijk komt Karremans daar niet sterk over, zegt Remko, maar hij wijst er op dat de Serviërs net pal voor zijn neus een varken de strot hebben doorgesneden, om het signaal af te geven dat dat ook met de Nederlanders kon gebeuren. Ook weten veel mensen niet dat achter het gordijntje achter Karremans ruim dertig Nederlandse krijgsgevangenen in angst zaten af te wachten op wat komen ging.

Ze waren krijgsgevangen gemaakt bij het begeleiden van het busvervoer van de mensen vanuit de enclave naar elders. Soms werd zo’n bus op de heenweg al gekidnapt met alle gevolgen van dien voor de Bosnische passagiers en soms werd op de terugweg de Dutchbat-begeleider er uit gepikt en krijgsgevangen gemaakt. Karremans wist ook niet dat de ontmoeting met Mladic werd gefilmd. Dat gebeurde stiekem.

Herkomst
Even terug naar de eigen historie van Remko. Hij is dus opgegroeid in een militair milieu. Zijn moeder is van Friese komaf en zijn vader was een Zeeuw. Zijn vader is al langer geleden overleden. Moeder De Bruijne leeft nog. Zij is 78 en verkeert nog in behoorlijk goede gezondheid.

Remko is van 10 december 1972 en stamt uit de tijd dat de dienstplicht nog bestond. Hij was goed gemotiveerd om het leger in te gaan. Gewone dienstplicht duurde destijds een jaar. Als je met een VN-missie mee wilde, dan koos je voor anderhalf jaar dienst. Uiteindelijk koos Remko voor een nieuwe voorziening bij het Nederlandse leger, de zogenoemde Luchtmobiele Brigade (LB). Die werkte met helikopters waarbij het de bedoeling was dat de keurtroepen van die LB achter de vijandelijke linies zouden worden gedropt om van daaruit acties op te zetten ‘in de rug’ van de vijand.

Remko volgde vanaf maart 1993 een tweejarige opleiding in Schaarsbergen en kreeg in september 1993 de zogenoemde ‘rode baret’. Ook werden hij en zijn maten getraind op alle mogelijke omstandigheden.

Begin 1995
Optimaal voorbereid, getraind en ook op en top gemotiveerd vertrok Remko begin 1995 met 850 mensen naar voormalig Joegoslavië om in het grensgebied tussen Bosnië en Servië de enclave Srebrenica te bewaken en een buffer vormen tussen de strijdende partijen en die waar mogelijk ontwapenen. Er waren al twee Dutchbat-missies van een half jaar geweest. Vandaar de naam Dutchbat 3.

Al snel ontdekten Remko en zijn collega’s dat het niet eenvoudig werken was ter plaatse. De enclave was eigenlijk vooral een open lucht gevangenis met veel te veel mensen op een kleine ruimte. Het doel was beschermen en ingrijpen waar nodig. En daarnaast vooral de omgeving observeren.

Remko en zijn collega’s zagen dat de Serviërs steeds meer militaire middelen aanvoerden, klaar om op te rukken naar de enclave. “We hebben de troepenbewegingen steeds netjes gemeld. Dat werd dan doorgemeld naar het hoofdkwartier in Zagreb. Van daaruit werd de Servische regering om opheldering gevraagd. De reactie was dat het om oefeningen ging. Nou na drie jaar heftig oorlog voeren ga je echt niet nog even rustig een oefening doen. Uiteindelijk bleek dus dat het echt menens was en werd de enclave onder de voet gelopen door de Serviërs.”

Overmacht
“We stonden met een paar honderd man tegen een enorme overmacht. Uiteindelijk hebben we nog wel 30.000 mensen in veiligheid kunnen brengen, vooral vrouwen en kinderen, hoewel er ook flink wat verkracht en vermoord zijn. Voor onszelf was het natuurlijk ook ontzettend spannend. Je staat machteloos tegen zo’n overmacht in een gebied waar zij volledig de baas zijn. Als jouw bus dan naar een verlaten boerderij wordt gedirigeerd en daar staat een moordcommando met donkere maskers en grote messen klaar om alle passagiers in zo’n bus een kopje kleiner te maken, dan denk je natuurlijk: hoe zal het met mij vergaan?”

“Ik heb hele nare keuzes moeten maken – keuzes tussen slecht en heel slecht – en dat doe je dan naar eer en geweten. Voor mezelf hoef ik nergens spijt van te hebben of me schuldig over te voelen, maar toch is er zo veel gebeurd en heb ik zulke vreselijke dingen meegemaakt dat het me nooit helemaal zal loslaten. Die verwerking gaat mijn hele leven nog door, maar gelukkig kan ik dus normaal functioneren verder.”

35 procent
Onderzoek wijst uit dat na dit soort missies tien procent van de mensen zodanige post-traumatische stress-stoornissen oplopen dat ze afgekeurd worden voor verder militair werk. In het geval van Dutchbat 3 ging het om 35 procent. Met een aantal anderen vanuit Dutchbat 3 is Remko de Bruijne zich gaan inzetten voor al zijn voormalige collega’s. Dat is hij gaan doen nadat hij was afgezwaaid bij Defensie. Dat was in 2011.

Na de val van de enclave heeft generaal Hans Couzy meteen een bericht uit laten gaan met als boodschap: de reputatie van het leger en van Defensie gaat boven de waarheid. En dat betekende voor alle betrokken mensen: zwijgplicht. En als je die schond, dan kon je je verdere loopbaan bij Defensie wel vergeten. “Er is een uitdrukking die zegt: het eerste dat sneuvelt in een oorlog, dat is de waarheid.”

De media die zelf tijdens de val niet ter plaatse waren, schreven achteraf hun kranten vol over Srebrenica en de rol van Dutchbat. Op al die verhalen werd niet of niet adequaat gereageerd. Remko noemt als voorbeeld dat er in 1998 een verhaal in een krant stond met als kop: ‘Dutchbatter vermoordde baby’. Niemand die het ontkende of er op in ging. Pas veel later bleek dat het om een Serviër ging die een uniform van Dutchbat had buitgemaakt en in dat uniform zijn weerzinwekkende wandaad gepleegd had.

Invictus Gym
Intussen is Remko de Bruijne 49 jaren jong en blijft hij met de materie bezig. Een nieuwe plek om verhalen te vertellen en te delen is de gloednieuwe sportschool Invictus Gym aan de Industrieweg 40 op het bedrijventerrein in Rodenrijs, waar ook Rataplan zit.

Het is zaterdag 2 juli en een dag eerder is de schitterende sportschool opengegaan. Op vrijdag 1 juli dus. Een maand na de eigenlijke geplande openingsdatum, 1 juni. Toen kon de officiële opening niet doorgaan, omdat volgens de gemeente het bestemmingsplan niet in orde zou zijn. Dat bleek achter een fout die achttien jaar geleden was gemaakt bij het maken van het bestemmingsplan. Later dit jaar volgt alsnog een officiële opening.

Invictus Gym is een open sportschool waar iedereen terecht kan voor onder meer personal training, coaching en groepslessen op allerlei sport- en fitnessonderdelen. Daarnaast is het ook een inloophuis voor de vele veteranen die Nederland rijk is. Het zijn er over heel Nederland een paar honderd duizend en in Zuid-Holland alleen al 45.000. Dus een flinke doelgroep voor wat Remko noemt: het eerste inloophuis voor veteranen van Nederland.

De bedoeling is dat er in alle provincies zo iets komt. Daarvoor is ook de Veteranen Sport en Familycare Foundation opgericht. Behalve een schitterende sportschool met klimaatregeling, bevat Invictus Gym ook een ontmoetingsruimte waar veteranen ervaringen kunnen uitwisselen en gesprekken voeren, met eventueel doorverwijzing naar zorgverleners en maatschappelijk werk.

Invictus Gym is zeven dagen per week geopend en is prettig geprijsd. Voor 39,95 euro per maand kun je er onbeperkt sporten. Remko is terecht trots op wat ze eigenhandig en met steun van heel veel mensen en bedrijven tot stand hebben gebracht. Bij de entree staat een bord met de namen van bedrijven die tegen kostprijs of met flinke korting hebben meegewerkt. De gunfactor was heel hoog.

Remko heeft volop ruimte voor vrijwilligers – al dan niet veteranen – die zich inzetten als gastvrouw of gastheer of voor het geven van training en instructie. In het kader van weer actief worden en re-integratie zijn er veel mogelijkheden. Achter de bar helpen is ook een optie. Informeer bij de sportschool naar de mogelijkheden.

Met Invictus Gym is voor Remko een droom werkelijkheid geworden. Het werk bij Invictus Gym voelt niet als werk maar als een levensvervulling, zegt Remko. En naast het werk gaat hij ook door met ‘waarheidsvinding’ omtrent Dutchbat 3, dat nooit helemaal verleden tijd zal worden. Daarvoor heeft hij te veel ‘onmenselijks’ gezien en beleefd.

Ik heb hele nare keuzes moeten maken.
Keuzes tussen slecht en heel slecht