zaterdag 8 augustus 2020 | week 32
Home » Algemeen » Samen geloven op anderhalve meter afstand
Openlucht tienerkerk met dominee Aaldert Gooijer. Foto: Sonja Schippers.

Samen geloven op anderhalve meter afstand

Hoe gaan kerken met de versoepeling om?

Samen geloven op anderhalve meter afstand

Lansingerland – Reserveren om een kerkdienst te mogen bijwonen, dan op afstand van elkaar gaan zitten, niet eens op je ‘eigen plek’, niet met open mond naar hartenlust mogen zingen en gezellig napraten is er ook nog niet bij. Hoe fijn is het om weer naar de kerk te kunnen gaan en hoe organiseren de kerkgenootschappen in Lansingerland hun samenkomsten? In alle gevallen geldt dat je niet op het laatste moment kunt besluiten naar de kerk te gaan. Er is door het beperkte aanbod van plaatsen een aanmelding of reservering nodig, meestal via de website. Daarop is alle informatie te vinden. Soms worden er een paar gastenplaatsen vrijgehouden.

Freek J. Zijlstra

De lockdown heeft kerkgangers diep in het hart geraakt, omdat het ontbreken van zondagse samenkomsten betekent dat er geen lofprijzingen zijn en ontmoetingen van gemeenteleden minimaal zijn. Ondanks de zegeningen van de digitale mogelijkheden, blijkt het onderlinge contact voor velen een groot gemis.
We maakten een rondje langs de kerken om te inventariseren hoe men het vanaf aanstaande zondag 5 juli gaat organiseren. We kregen een hoge respons en daaruit blijkt hoe graag kerken het willen oppakken, maar ook heel goed willen doen. Want, hoe graag men ook wil opschalen, er rust immers een grote verantwoordelijkheid op de schouders van kerkbesturen om besmettingen te voorkomen. Kerkdiensten zouden door slechte ventilatie en gemeentezang extra gevoelig zijn voor verspreiding van het virus. En dat kan zomaar weer om zich heen grijpen.
De anderhalve meter maatregel blijkt in de meeste kerkgebouwen in de praktijk een groot obstakel te zijn. Hoewel maatregelen vanaf 1 juli versoepeld zijn, betekent het consequent vasthouden aan anderhalve meter afstand dat gemeenten soms minder dan de aanvankelijke 100 kerkgangers kunnen toelaten.

Denktank

Kerken hebben op verschillende manieren sturing gegeven aan het organiseren van diensten in coronatijd.
Een werkgroep stemt het gezamenlijk gebruik van de Dorpskerk in Bleiswijk door de Hervormde Gemeente en zustergemeente Het Anker af. In de Hervormde Dorpskerk Berkel nam het moderamen het voortouw en oefende de kerkenraad met elkaar in juni. GKV Het Baken en GKV De Bron stelden een werkgroep met vertegenwoordiging uit de gemeente, commissie van beheer, kosters en het moderamen aan. In evangelische gemeente De Driehoek zetten voorgangers de lijnen uit. In gereformeerde kerk De Ark denken het moderamen, de kerkenraad, de kosters, de BHV’ers en gebouwbeheerders mee. Ook de gereformeerde Open Hof kerk in Bleiswijk stelde een werkgroep in, onder verantwoordelijkheid van de kerkenraad. In de Rooms-katholieke kerken regelt een locatieraad de gang van zaken.

Veiligheidsmaatregelen

Men houdt zich in kerken nauwgezet aan de anderhalve meter maatregel en de landelijke richtlijnen van het RIVM. PKN kerken worden door de landelijke organisatie geadviseerd. Men doet bij binnenkomst de gezondheidscheck, handen worden gedesinfecteerd, er zijn looproutes, staan kletsen mag niet, want dat geeft opstoppingen en gemarkeerde plaatsen worden aangewezen. Men let extra op het desinfecteren van attributen, stoelen en toiletten (voor zover gebruik daarvan noodzakelijk is).
In de Dorpskerk Bleiswijk zijn de aanvangstijden verschoven om te kunnen ventileren, schoon te maken, en groepen kerkgangers elkaar niet op het kerkplein te laten kruisen.
In de Dorpskerk Berkel staan de deuren open en bij het uitgaan van de kerk moet men doorlopen om opstoppingen in de kerk zelf tegen te gaan.
Kerkgangers bij GKV Het Baken lopen tegen een welkomstbord met alle regels aan. Voor de duidelijkheid zijn ongebruikte rijen afgezet. “De kerkgang moet wel plezierig zijn voor de mensen. Dat betekent: er zijn regels, maar niet overheersend in de beleving van de dienst,” zegt ds. Maurits Oldenhuis. GKV De Bron vraagt risicogroepen de samenkomsten nog even niet te bezoeken.
In de Rooms-katholieke kerken wordt de communie vanachter een scherm met pincet aangereikt.

Aangepaste kerkdienst

De meeste kerken volgen hun gebruikelijke liturgie, maar proberen nu binnen een uur te blijven. De preek blijft de kern van de eredienst.
Omdat met elkaar zingen taboe is, wordt op verschillende manieren aan muzikale bezinningsmomenten vorm gegeven, meestal door een muziekgroep of solist en de organist/pianist.
In de Dorpskerk Bleiswijk zingt een mini-meezinggroep in een veilige hoek van de kerk met de gespeelde melodie mee. In de voorbije maanden zijn er persoonlijke filmpjes van gemeenteleden en gezinnen getoond, soms over een nagespeeld Bijbelverhaal.
In de Dorpskerk Berkel wordt alleen gezongen door twee zangers. Het aantal liederen is verminderd en vervangen door muzikale intermezzo’s en luisterliederen. Er zijn digitale groeten van volwassenen en kinderen. Het projectkoor heeft een keer virtueel gezongen waarvan de opname in de dienst is vertoond.
GKV Het Baken wil zowel kerkgangers als mensen thuis bedienen en noemt het ‘hybride diensten’. Ds. Maurits Oldenhuis: “Beide groepen zitten ‘eerste rang’, en dat vraagt wel om aanpassingen.” De hele dienst wordt gecomprimeerd tot 50 minuten. Teksten komen in beeld als het orgel speelt. “Alternatieven voor gemeentezang hebben we nog in beraad: spreekteksten, fluisterlof of neurielof?”
De samenkomst in De Driehoek verloopt op eenzelfde manier als vóór de coronamaatregelen met uitzondering van samenzang. Er is alleen muziek en solozang vanaf het podium.
De Ark gaat twee diensten in per week aanbieden: Op vrijdagavond andersoortige diensten door gemeenteleden voorbereid en verzorgd. Op de zondagochtend volgt men de opzet van het ochtendgebed, met verschillende vormen van muziek en een ‘speels moment van ontmoeting’. Ds. Antoinette van der Wel: “Uiteraard hopen we ook de kinderen weer een hartelijk welkom te bezorgen in de kindernevendienst.” In de Open Hof Bleiswijk worden speciale liederen tevoren in een studio opgenomen en men maakt dankbaar gebruik van liederen die de EO voor vertoning ter beschikking heeft gesteld.
In de OLV Geboorte Berkel en Pius X Rodenrijs is voor de muzikale ondersteuning een organist of cantor aanwezig. Het is nu nog onduidelijk of binnenkort koorleden ingeschakeld zullen worden.

Zoeken naar mogelijkheden

Zelfs het opheffen van de 100 personen maatregel betekent niet dat de kerken weer goed gevuld zullen worden. Integendeel. De anderhalve meter maatregel is alles bepalend en beperkt het aantal kerkgangers in hoge mate. Men is mede afhankelijk van het bij elkaar kunnen zitten van gezinnen of echtparen. Zie bijgaande tabel voor een overzicht van de werkelijke situatie.
Kerken zoeken (nog) niet de buitenruimte op. Wel wordt het kerkplein als (korte) bijpraatplek overwogen. Ds. Wim de Bruin (Dorpskerk Bleiswijk): “Mijn korte termijn-droom is dat we na de dienst op zondag 5 juli met de dan aanwezige kerkgangers buiten op het kerkplein het lied ‘U zij de glorie zingen’. Dat heb ik met Pasen zo ontzettend gemist.” De PKN raadt het buiten zingen in de buitenruimte af.
Ds . Aaldert Gooijer: “We ontdekten dat door het ontbreken van gemeentezang, veel mensen liever thuis de diensten meebeleven.” Dorpskerk Berkel heeft op zondag 27 juni de maandelijkse jeugddienst een keer in de tuin van gemeenteleden gehouden.
GKV Het Baken neemt de ervaringen van de hybridediensten tijdens de zomerperiode mee naar september om dan te besluiten wat er meer kan en mag. Het Koetshuys in Berkel is eventueel beschikbaar om extra kerkgangers voor de OLV Geboorte Berkel een plaats te bieden, waar de viering dan op scherm gevolgd kan worden.

Onderling contact houden

Het kerkgebouw is door de wekelijkse kerkdiensten toch dé plek waar men elkaar ontmoet. Naast het kerkblad zoekt men het nu in mededelingen aan het begin van de dienst, via de website of in veel gemeenten het rondsturen van een digitale nieuwsbrief met update berichten uit de gemeente. Bij ouderen wordt zo’n brief thuis bezorgd.
Dorpskerk Bleiswijk houdt ‘digitaal koffiedrinken’ en opent het kerkgebouw extra op dinsdag tussen 15.00 en 17.00 uur voor een praatje, een kop koffie of thee, of gewoon een stil moment in de kerk. Gemeente Het Anker maakte een fietstocht langs ouderen en er zijn doordeweeks uitzendingen, zoals een ‘muzikale fruitmand’.
Dorpskerk Berkel heeft verschillende apps voor doelgroepen in gebruik. Het pastoraal college heeft de afgelopen maanden gemeenteleden vooral telefonisch gesproken en het bezoekwerk voorzichtig opgepakt.
GKV Het Baken heeft door het bestaan van kringen een structuur waarbij in principe niemand buiten de boot valt, ook kwetsbare groepen zoals ouderen en zieken niet. Men gebruikt een speciale scipioapp. Zoals eerder gemeld in De Heraut, verzorgt ds. Arjan Wilschut om toerbeurt met Henk van den Berg een wekelijkse podcast voor gemeenteleden van De Bron, die ook via social media wordt verspreid. Men vindt dat een welkom bezinningsmoment in een roerige tijd. Er worden per wijk digitale koffiemomenten na afloop van de dienst georganiseerd. “Gemeenteleden zoeken elkaar op afstand op voor zogenaamde tuin-bezoekjes. Zo kunnen we wel naar elkaar omzien,” schrijft Peter de Gelder. De diaconie heeft op alle adressen een attentie afgegeven en bij-de-deur bezoekjes afgelegd. Ouderlingen hebben telefonisch contact met gemeenteleden in hun wijk.
De Driehoek organiseert na afloop van de samenkomst buiten koffiedrinken. Op zondag 21 juni werd een dienst in de buitenruimte gehouden. Er zijn kleine kringen van gemeenteleden die tweewekelijks samenkomen.
De Ark biedt via een besloten gedeelte van de website extra informatie aan. Voor gemeenteleden zonder internet hebben is er een papieren nieuwsflits. Er wordt nagedacht over een koffiemoment in de buitenlucht. De Open Hof kiest voor digitaal koffiedrinken via Skype en organiseert telefooncirkels zodat gemeenteleden aangehaakt blijven.
In de Rooms-katholieke kerken in Berkel is er maandelijks koffiedrinken in de parochiezaal en wordt men door een wekelijkse nieuwsbrief op de hoogte gehouden.