Tuindersfamilies Vogelaar en Van Tilburg

Berkel en Rodenrijs - De Vogelaars kwamen uit het Westland waar eerder 'getuind' werd dan in Berkel en Rodenrijs. Ze hadden grote invloed op de ontwikkeling van de tuinderijen en op het ontstaan van de gereformeerde kerk in het dorp. Veel Berkelse families zijn aan hen gerelateerd waaronder de Van Tilburgs die vijf hectare aan tuinen hadden vanaf de Noordeindseweg tot diep op Het Hoge Land. 

We gaan terug naar het jaar 1819 toen Krijn Vogelaar het levenslicht zag in de gemeente ‘s- Gravenzande waar hij ook opgroeide. Rond 1840 trouwde hij met de Berkelse Elisabeth van der Voort (1817). Zij werden ingeschreven in Berkel en Rodenrijs op 15 maart 1841.

Berkelse generatie 1

Krijn Vogelaar is van groot belang geweest voor de kerk in Berkel en Rodenrijs. Hij voegde zich samen met zijn vrouw Elisabeth bij de Hervormde Gemeente. Toen hun eerste dochter Maartje werd geboren en in 1841 gedoopt voegde Krijn er na een ‘ja’ nog iets aan toe. “Ik beloof mijn kind op te voeden naar de eis van de Schrift, maar niet volgens de leer die in deze kerk wordt gebracht.”
Na Maartje werden er nog drie kinderen van dit gezin gedoopt, maar in 1845 sloot Krijn zich aan bij de Christelijk Afgescheidene gemeente te Rotterdam. In 1862 werd er een afgescheiden gemeente gevestigd in Zegwaart; toen nog een zelfstandig plaatsje en later deel van Zoetermeer. Het aantal leden bestond voor bijna de helft uit Berkelaren. Krijn werd er – sinds 1869 Christelijk Gereformeerde kerk genoemd - eerst diaken en later ouderling. In het dagelijks leven was hij tuinder/boomkweker.
Eens in de twee weken vond er een dienst plaats in de koeienstal van Krijn, ongeveer op de plek waar later de woonhuizen Noordeindseweg 1a en 1b stonden.
Het aantal afgescheidenen nam toe en werd een eigen gemeente gestart. Nadat medio 1892 de Nederduitsche Gereformeerde kerken samen gingen met de Christelijke Gereformeerde kerk werd vanaf 1 januari 1893 in Berkel en Rodenrijs gesproken van de Gereformeerde Kerk van Berkel en Rodenrijs. Met als ouderling Krijn Vogelaar en in 1897 als eerste predikant Cornelis Oranje.
In 1894 werd een woning van W. Schipper gekocht op de hoek van de Noordeindseweg en de (latere) Julianastraat, waar Krijn Vogelaar op 24 maart 1897 de eerste steen legde voor de bouw van een school. Hij heeft de opening van de Gereformeerde school echter niet meer meegemaakt.

Generatie 2 zoon Theodorus

We volgen de lijn van Theodorus Vogelaar, een van de drie zonen van Krijn en Elisabeth en in 1850 geboren in Berkel en Rodenrijs. Hij trouwde in 1875 in Wassenaar met Willemijntje Bos die in 1913 kwam te overlijden.
Hierna hertrouwde Theodorus (Dorus) in 1915 in Waddinxveen met Johanna Martine Jonkheid. Uit het eerste huwelijk werden twaalf kinderen geboren op de boerderij aan de Rodenrijseweg waar het gezin woonde. Dorus werkte er als bomenkweker en op latere leeftijd werd zijn beroep als landbouwer omschreven. Hij overleed in 1924 op 73-jarige leeftijd.
De familie had een bloeiend bestaan. Uit het bewaard gebleven dienstboderegister is te lezen dat er meer personeel intern verbleef.
Het verhaal gaat dat Adrianus van Tilburg (Janus) als werkzoekende in 1898 vanuit Waddinxveen in Rodenrijs belandde. Hij kwam als tuindersknecht terecht bij de familie Vogelaar aan de Rodenrijseweg 114, zo blijkt uit het dienstboderegister. Hij kwam op klompen aan en had geen cent te makken.
Na vier jaar vertrok Janus richting Loosduinen; om twee jaar later te trouwen met de dochter van zijn toenmalige baas, Magdalena, de vijfde telg van Dorus en Willemijntje. Vader Dorus liet voor het paar een mooi groot huis met wagenschuur bouwen aan de Noordeindseweg 1. Janus veranderde van beroep; van tuindersknecht werd hij tuinder. In 1907 verhuisden Janus en Magdalena vanuit Loosduinen naar hun nieuwe huis. In 1915 werden ze eigenaar van de grond (5 ha), waarmee Janus de eerste tuinder op deze plek werd.
De twee zonen Theo en Gerrit werkten mee in de teelt op koude grond en later plat glas. De eerste jaren in een firma, maar vanaf het moment dat de grond werd gesplitst gingen Theo en Gerrit als zelfstandig tuinder verder.
Toen Theo in 1941 trouwde met Suus Vermeer werd de wagenschuur door architect Reitsma omgebouwd tot woonhuis en kreeg het de naam ‘In ’t zonnetje’. Janus en Magdalena bleven in het grote huis wonen. Gerrit trouwde in 1944 met Margje Vermeer.
Zij betrokken een nieuw gebouwd huis (een noodwoning) aan de Westersingel (nu hoek Westersingel / Boerhaavestraat) dat de naam ‘Ook in de zon’ kreeg. Dit huis staat er – mooi verbouwd – nog steeds.
In 1953 werd het woonhuis aan de Noordeindseweg verbouwd en kreeg het een extra verdieping, want Gerrit en Margje met hun inmiddels vier kinderen tellende gezin ruilden van woning met de ouders van Gerrit. Zo werden de broers weer buren.
In 1975 verkocht Theo zijn grond tussen de Noordeindsevaart en Het Hoge Land Westersingel en de Meerweg waar hij tomaten op kweekte aan Cor van der Burg. Gerrit verkocht een deel van zijn grond aan Riel en voorbij de Westersingel aan Koppert. Annie van de Meulder-van Tilburg, de middelste van zeven kinderen van Gerrit en Margje, is de enige Van Tilburg die nog in Berkel en Rodenrijs woont.
Ook voor Elisabeth Vogelaar, de oudste dochter van Dorus en Willemijntje, werd een huis gebouwd. Aan de Rodenrijseweg 98 waar ze na de dood van haar man Pieter Treurniet nog enkele jaren in is bleef wonen. Haar jongste zus legde hiervoor de eerste steen in 1901, tegenwoordig is het een gemeentelijk monument.

Generatie 3 zoon Krijn

In de derde generatie volgen we zoon Krijn Vogelaar - ook wel Lange Krijn genoemd - die in 1877 in Berkel en Rodenrijs werd geboren en trouwde met Jannetje Verhoef uit Abcoude-Baanbrugge.
Krijn was tuinder aan de Rodenrijseweg 6, schuin tegenover de maalderij van Treurniet. Hij staat onder andere bekend als degene die in 1906 naast zijn huis een schuur liet bouwen die gefundeerd werd op tonnetjes (inmiddels afgebroken). Het paar kreeg zeven kinderen, waarvan drie kinderen kort na de geboorte stierven. Twee zonen stierven vervolgens in de Tweede Wereldoorlog; zoon Theodorus overleed in 1944, na een bewogen leven, in Berlijn door ophanging. Zoon Nico, net als zijn vader tuinder van beroep en actief bij de ondergrondse, werd op 5 mei 1945 door Duitsers doodgeschoten op de kruising Klapwijkseweg/Westersingel.