zaterdag 29 februari 2020 | week 09
Home » Heden & Verleden » Een bijzonder plaatje
Rond Kerstmis 1910 werd aan het eind van de Smitshoek te Bergschenhoek deze foto gemaakt.

Een bijzonder plaatje

In deze aflevering van Heden & Verleden aandacht voor de Sint Willibrordkerk in Bergschenhoek. De foto’s die u op deze pagina ziet, zijn afkomstig uit het archief van Dhr. Fried Füss.

Wie wil reageren, zelf een verhaal te vertellen heeft of een foto in deze rubriek met anderen wil delen, kan contact met de redactie opnemen door een e-mail te sturen naar redactie@de-heraut.nl of te bellen 010 – 511 88 92.

Rond Kerstmis 1910 werd aan het eind van de Smitshoek te Bergschenhoek deze foto gemaakt. Het zijn de Sint Willibrordkerk uit 1834 en de nieuwe kerk. Het lijkt alsof ze gelijk naast elkaar staan. De voorgevel van de oude kerk staat echter ca. 11 meter schuin achter die van de nieuwe. Vanaf 1652 was er op deze locatie een rooms-katholiek kerkgebouw. In H. & V. van de Heraut van 4 februari 2015 was over de eerste twee kerken te lezen. Over de bouw van de derde, de huidige Sint Willibrordkerk, gaat onderstaand artikel.

Door:  Fried Füss

De aanloop tot de bouw in 1910 van de Sint Willibrordkerk

De tweede kerk, een in 1833/1834 gebouwde zgn. “Waterstaatskerk”, kreeg vanaf halverwege de 19e eeuw scheuren in de muren. In het begin van de 20e eeuw neemt deze scheurvorming snel toe. De plaatselijke architect Cent Buurman constateert in 1908 na een onderzoek dat de houten funderingsbalken en de houten paalkoppen grotendeels verteerd zijn. Het kerkbestuur zou tot een ingrijpend herstel of tot nieuwbouw moeten besluiten. De zwakke gezondheid van pastoor J.F.G. Baede vertraagt echter de besluitvorming. Begin december 1909 overlijdt hij en al snel wordt pastoor J.B. van den Berg als opvolger benoemd. Reeds op 5 januari 1910 geeft het kerkbestuur architect A.A.J.(Albert) Margry uit Rotterdam opdracht voor het maken van een schetsplan. Hij krijgt de boodschap mee dat de financiën van de parochie beperkt zijn. Naast bouwpastoor van den Berg bestaat het kerkbestuur in die tijd uit de kerkmeesters A.J.(Toon) van Dijk, H.(Bertus) Ruigrok en Jac.(Jaap) Ruigrok.

Het ontwerp en de ontwerper van de kerk en de pastorie

Margry levert op 25 februari 1910 het definitieve bouwplan voor een kerk met pastorie in. Een ontwerp, rekening houdend met het krappe budget, van een éénbeukige zaalkerk in neo-romaanse stijl. Zes traveeën lang en met een houten tongewelf. De afmetingen van de kerk zijn 33,7 x 11,6 meter. Het kruis op de torenspits komt op 27,5 meter hoogte. De kerk en de pastorie komen op totaal 396 houten heipalen te staan van ca. 14 meter lengte. De pastorie krijgt van Margry een combinatie van stijlen waaronder de Chaletstijl. Zowel de kerk als de pastorie krijgen stroken gele verblendsteen als versiering van het metselwerk. Veel toegepast in de Jugendstilperiode toen. Het tongewelf van de kerk krijgt een versiering met polychromie. Op een aantal plaatsen zit er ook symboliek in het ontwerp. Zo heeft de kerkzaal 12 grote ramen. Een verwijzing naar de 12 apostelen en de 12 artikelen van het geloof.

Architect A.A.J.(Albert) Margry (1857-1911) had een oudere broer Evert die vanaf 1867 aan de Schiekade te Rotterdam een architectenbureau heeft. Gespecialiseerd in r.-k. kerken, scholen, ziekenhuizen en gestichten. In 1880 associeert Evert Margry zich met zijn broer Albert en de architect J.M. Snickers. In 1891 overlijdt Evert en in 1908 gaat Albert Margry zonder vennoot met het bureau verder. Hij overlijdt, 54 jaar oud, eind oktober 1911. Zijn zoon Jos neemt de leiding van het architectenbureau over.

 

De bestekstekening met de plattegrond.
De bestekstekening met de plattegrond.

De start van het werk

Op 22 maart 1910 verleent de gemeente Bergschenhoek de bouwvergunning. Ondertekend door burgemeester A.C. Beelaerts van Emmichoven en wethouder Hendrik (Hein) Breugem. Op 25 maart volgt de aanbesteding en er wordt direct gegund. Aannemer A.P.J. Leusen uit Gouda gaat de kerk met pastorie bouwen voor een aanneemsom van 38.124 gulden. Begin april 1910 wordt met het graven van de bouwput begonnen. Reeds krap 9 maanden later zijn de kerk en de pastorie gereed. En dat terwijl er in Bergschenhoek nog geen stroom, waterleiding en telefoon te vinden zijn in 1910. En men verplaatste zich toen nog te voet, per fiets of met de koets. Bouwmaterialen werden per boot of met paard en wagen aangevoerd. De bouwvakkers maakten 6 dagen in de week en vooral in de zomer lange werkdagen. Zij verdienden afhankelijk van leeftijd en ervaring tussen de 15 en 30 cent per uur. De opzichter van Margry verdiende 45 cent. Hij kreeg maandelijks 100 gulden uitbetaald.

Het snelle verloop van de bouw

Vanaf half april gaan de haast 400 heipalen met een stoomheiblok de grond in. Op 2 mei is het heiwerk voor de kerk gereed en werkt men reeds aan de houten balkfundering. Rond 1 juni is het metselwerk van de kerk op vloerhoogte gekomen. Men gaat dan een vloer van “Monierwerk” maken. Iets nieuws in die tijd en pas later zou dit “gewapend beton” genoemd gaan worden. Achteraf zou deze vloer het krap een eeuw uithouden. Op 9 juni 1910 legt de deken van Delft, J.J. de Graaf, namens de bisschop de eerste steen. Begin augustus is het metselwerk op hoogte en ruim een maand later zijn de kerk en de pastorie glas- en waterdicht. Dan volgt de afwerking van de kerk en de pastorie en van hardsteen en marmer worden het altaar en de communiebanken gebouwd. Begin december is de kerk haast gereed en begint het overbrengen van de uit de oude kerk te gebruiken zaken. Zo verhuizen de banken, het orgel, 12 houten heiligenbeelden en de luidklok. En het grote stenen beeld van Sint Willibrord verhuist naar zijn nieuwe plek tegen de toren.

Een luchtfoto uit 1938 met de kerk en de pastorie tussen het geboomte.
Een luchtfoto uit 1938 met de kerk en de pastorie tussen het geboomte.                              

Een luchtfoto uit 1938 met de kerk en de pastorie tussen het geboomte. Links van de kerk staat het huis dat pastoor J.B. van den Berg in 1924 voor zich liet bouwen toen hij met emeritaat ging. Achter de bomen linksonder is nog een stukje kostershuis te zien. Rechts een stukje van ’t Akkertje.

Personen op de bouwplaats

Naast de al genoemde aannemer Leusen uit Gouda is van nog enkele mensen bekend dat zij bij de bouwerij aan de Smitshoek betrokken waren. De opzichter van Margry uit Hillegersberg heet F.H.(Frans) Welchen. Van enkele personen is ook bekend dat zij vanwege de kerkbouw blijvend in Bergschenhoek terecht gekomen zijn. Hun nakomelingen kunnen we nog dagelijks in Bergschenhoek en omstreken tegenkomen. Ph.(Flip) Buitendijk uit Zegwaard gaat, als hij bij Leusen aan de slag gaat, in Bergschenhoek in de kost. Het kostershuis had wellicht zijn bijzondere aandacht. Want in 1912 trouwt hij in de nieuwe kerk met kostersdochter Marie Sauer. Het paar vestigt zich aan de Smitshoek en Flip wordt zeeman. Later is hij binnenschipper. Flip Buitendijk overlijdt in 1970. Ook timmerman W.J.(Wim) Sluijs uit Haastrecht wordt door Leusen voor het project aangenomen. Hij gaat op het dorp in de kost en ontmoet op een zekere dag Marijntje van der Goes. Wim en Marijntje trouwen in 1912 in de nieuwe kerk en betrekken het voorhuis van huize van der Goes aan het begin van de Oosteindseweg, nu Van der Goespad. Wim, ook Willem genoemd, begint op het dorp een timmerbedrijf. De man van wie hij vóór 1910 het timmervak leerde komt bij hem werken. Deze P.R. van Dijk verhuist in 1913 met zijn gezin vanuit Waarder naar Bergschenhoek. Aannemer Wim Sluijs verongelukt in 1940 aan de Bergweg tijdens het neerhalen van de bovenbouw van de ophaalbrug van boerderij ‘de Vaan’.

Het in gebruik nemen van de kerk. 

Namens de bisschop van Haarlem zegent de deken van Delft de nieuwe kerk op 15 december 1910 in. De bisschop heeft het even te druk om naar Bergschenhoek af te reizen. Op vrijdagmorgen 16 december vindt de eerste kerkdienst plaats. Begin januari 1911 begint de sloop van de oude kerk en de 17-eeuwse pastorie. Op maandagmorgen 12 juni 1911 vindt de officiële inwijding van de nieuwe kerk plaats door de bisschop van Haarlem Mgr. A.J. Callier. Ongeveer een eeuw later kreeg de schepping van architect Margry de status van Rijksmonument. En in Parkzoom 2 herinnert het ‘Albert Margrypad’ aan deze architect.

N.b; ‘Albert Margryplantsoen’ zou vanwege meerdere redenen een betere keuze geweest zijn.

De Willibrordkerk op 5 juli 1936.
De Willibrordkerk op 5 juli 1936.

Zilveren jubileum

De Willibrordkerk op 5 juli 1936. De viering van het zilveren jubileum van het kerkgebouw. Het neo-romaanse interieur is goed te zien. De oorspronkelijke inrichting is hier nog aanwezig. Vanaf 1953 is in de loop van 20 jaar de gehele inrichting verwijderd en vernieuwd. Alleen het neo-romaanse hoofdaltaar en de communiebanken bleven staan.

Het beeld van Sint Willibrord, al sinds 1834 weer en wind trotserend.
Het beeld van Sint Willibrord, al sinds 1834 weer en wind trotserend.

Check Also

Raadhuisflitsen

Bergschenhoek - “Dit contactblad heeft ten doel de band tussen het gemeentebestuur en de bevolking te verstevigen, zulks tot heil van de Bergschenhoekse gemeenschap”, aldus burgemeester A. van Gent bij het verschijnen van het eerste nummer van' Raadhuisflitsen' in november 1958. Een half jaar na zijn installatie tot burgemeester van Bergschenhoek viel op ieder adres het eerste nummer van het voorlichtingsblad op de mat.

Geef een reactie